Bán chạy nhất
Xem tất cả




EAA thường được nhắc đến khi người tập gym tìm hiểu về phát triển và phục hồi cơ bắp. Tuy nhiên, không ít người vẫn băn khoăn EAA khác BCAA ở đâu, đã uống whey có cần dùng thêm EAA không và nên bổ sung như thế nào.
Hiểu đúng EAA là gì giúp bạn lựa chọn sản phẩm dựa trên nhu cầu thực tế. Trong bài viết này, Scitec Nutrition giải thích thành phần, vai trò của EAA và những điểm cần kiểm tra trước khi bổ sung vào chế độ dinh dưỡng.

EAA là viết tắt của Essential Amino Acids, nghĩa là axit amin thiết yếu. Nhóm này gồm chín axit amin mà cơ thể không tự tổng hợp được và cần nhận từ chế độ ăn. Các axit amin tham gia cấu tạo protein, phục vụ quá trình phát triển, sửa chữa mô và nhiều hoạt động sinh học khác.
Cần phân biệt EAA trong dinh dưỡng với sản phẩm bổ sung EAA:
Vì vậy, cơ thể cần EAA không có nghĩa mọi người đều phải mua thêm bột EAA. Điều cần đánh giá là khẩu phần hiện tại cung cấp những gì và sản phẩm bổ sung giải quyết nhu cầu nào.
Chín axit amin thiết yếu gồm histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalanine, threonine, tryptophan và valine. Trong đó, leucine, isoleucine và valine đồng thời thuộc nhóm BCAA — axit amin chuỗi nhánh.
| Axit amin thiết yếu | Thuộc nhóm BCAA |
|---|---|
| Histidine | Không |
| Isoleucine | Có |
| Leucine | Có |
| Lysine | Không |
| Methionine | Không |
| Phenylalanine | Không |
| Threonine | Không |
| Tryptophan | Không |
| Valine | Có |
Mối quan hệ này giải thích vì sao EAA đã bao gồm BCAA. Khi đọc nhãn, không nên mặc định lượng BCAA luôn là phần được cộng thêm ngoài tổng EAA.
Ví dụ, nếu nhãn ghi “8 g EAA, trong đó có 5 g BCAA”, tổng EAA vẫn là 8 g, không phải 13 g. Đây là cách đọc thành phần, không phải công thức hoặc liều dùng khuyến nghị.
Tổng hợp protein cơ, hay Muscle Protein Synthesis — MPS, là quá trình cơ thể tạo ra protein cơ mới.
Trong tuyên bố chuyên môn năm 2023, Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế — ISSN — ghi nhận EAA dạng tự do làm tăng nhanh nồng độ axit amin thiết yếu trong máu và kích thích MPS. Đây là cơ sở quan trọng cho việc sử dụng EAA trong dinh dưỡng thể thao.
Một nghiên cứu của Børsheim và cộng sự khảo sát việc dùng mỗi liều 6 g EAA ở thời điểm một và hai giờ sau tập kháng lực, ghi nhận cải thiện cân bằng protein cơ. Đây là bằng chứng về đáp ứng chuyển hóa sau tập, không phải cam kết rằng mọi người uống EAA sẽ tăng một lượng cơ cố định.
Điểm cần hiểu: tăng tổng hợp protein trong vài giờ và tăng khối lượng cơ sau nhiều tháng là hai kết quả khác nhau. Khi đánh giá sản phẩm, hãy xem nghiên cứu đo điều gì, trên đối tượng nào và trong bao lâu.
Protein cơ liên tục được phân giải và tổng hợp lại. ISSN xem quá trình luân chuyển protein này là nền tảng để thay thế những protein đã hư hại hoặc suy giảm chất lượng, góp phần duy trì chức năng cơ.
Tuy nhiên, “hỗ trợ phục hồi” cần được diễn giải cụ thể. Kích thích tổng hợp protein cơ không đồng nghĩa với bảo đảm hết đau nhức ngay ngày hôm sau.
Khi đọc một công bố về phục hồi, bạn nên phân biệt:
Đây là các kết quả khác nhau. Một nghiên cứu cải thiện một chỉ số chưa đủ để khẳng định sản phẩm cải thiện toàn bộ quá trình phục hồi.
Khi giảm cân hoặc siết cơ, việc cung cấp đủ axit amin vẫn cần được chú ý. Nhưng điều đó không biến EAA thành sản phẩm đốt mỡ.
Một thử nghiệm trên 19 nam giới, thực hiện trong các giai đoạn thiếu hụt năng lượng ngắn hạn, so sánh liều EAA trung bình khoảng 7,9 g và 23,5 g. Liều cao cải thiện cân bằng protein toàn cơ thể hơn, nhưng không tạo ra khác biệt về tổng hợp protein cơ hỗn hợp giữa hai mức liều.
Nghiên cứu này cho thấy cần phân biệt cân bằng protein toàn cơ thể với đáp ứng riêng tại cơ. Nó cũng không phải hướng dẫn để người đang giảm cân tự tăng liều EAA.
Trong thực tế, hãy xác định vấn đề trước: khẩu phần thiếu đạm, lịch ăn khó duy trì hay mục tiêu giảm cân chưa phù hợp. EAA chỉ nên được cân nhắc trong bối cảnh đó.
EAA còn được nghiên cứu ở người lớn tuổi và trong tình trạng hạn chế vận động.
Một nghiên cứu trên 22 người lớn tuổi nằm nghỉ tại giường trong 10 ngày ghi nhận tiềm năng bảo tồn chức năng cơ khi bổ sung EAA. Nhóm can thiệp dùng 15 g mỗi lần, ba lần mỗi ngày, trong điều kiện nghiên cứu có kiểm soát.
Đây không phải liều dùng thông thường cho người tập gym. Kết quả trên người lớn tuổi nằm nghỉ cũng không thể áp dụng nguyên vẹn cho người trẻ khỏe mạnh đang tập luyện.
Cả ba đều liên quan đến axit amin và dinh dưỡng cơ bắp, nhưng khác nhau về thành phần.
| Tiêu chí | EAA | BCAA | Whey protein |
|---|---|---|---|
| Bản chất | Nhóm chín axit amin thiết yếu | Ba axit amin thuộc nhóm EAA | Protein có nguồn gốc từ sữa |
| Thành phần | Chín EAA trong một công thức đầy đủ | Leucine, isoleucine, valine | Cung cấp EAA, bao gồm BCAA, cùng các axit amin khác |
| Điều cần xem trên nhãn | Danh sách và lượng EAA thực tế | Tổng BCAA và tỷ lệ từng chất | Lượng protein mỗi khẩu phần |
| Câu hỏi trước khi mua | Tôi cần bổ sung axit amin dạng riêng lẻ vì lý do gì? | Tôi có nhu cầu bổ sung riêng ba BCAA không? | Khẩu phần đang thiếu bao nhiêu protein? |
Whey là nguồn protein hoàn chỉnh và đã chứa BCAA. Vì vậy, không nên xem whey, EAA và BCAA là ba nhóm bắt buộc phải mua cùng nhau.
EAA có thành phần axit amin thiết yếu đầy đủ hơn BCAA, nhưng lựa chọn phù hợp còn phụ thuộc bữa ăn, lượng đạm đang nhận, khả năng sử dụng thuận tiện và ngân sách.
Ví dụ, nếu vấn đề là thường xuyên bỏ bữa và thiếu đạm, câu hỏi đầu tiên nên là cách tổ chức lại khẩu phần. Mua thêm nhiều loại amino không tự giải quyết được một chế độ ăn thiếu cân đối.
==> Bài viết liên quan: Bcaa là gì?
Bạn có thể nhận axit amin từ cả thực phẩm động vật và thực vật. Những nguồn protein thường gặp gồm thịt, cá, trứng, sữa, đậu nành, các loại đậu, hạt và một số ngũ cốc. Người ăn chay vẫn có thể đáp ứng nhu cầu protein bằng chế độ ăn được xây dựng phù hợp.
| Nhóm thực phẩm | Ví dụ để xây dựng bữa ăn |
|---|---|
| Thịt và gia cầm | Thịt gà, thịt lợn, thịt bò |
| Cá và hải sản | Cá, tôm |
| Trứng và sữa | Trứng, sữa, sữa chua |
| Đậu nành và sản phẩm từ đậu nành | Đậu phụ, sữa đậu nành |
| Các nguồn thực vật khác | Đậu, hạt, ngũ cốc |
Với chế độ ăn thực vật, nên chú ý sự đa dạng và tổng lượng protein trong ngày. Không nhất thiết phải ghép những nguồn đạm bổ sung cho nhau trong từng bữa; tính đầy đủ của khẩu phần cả ngày quan trọng hơn.
Một cách thực hành dễ áp dụng là ghi rõ nguồn đạm trong từng bữa. Nếu nhiều bữa liên tiếp gần như chỉ có cơm, mì hoặc đồ ăn nhẹ, hãy xem lại cách xây dựng bữa ăn trước khi quyết định dùng thêm EAA.
EAA có thể được cân nhắc khi bạn muốn bổ sung axit amin dạng riêng lẻ và đã xác định rõ mục đích sử dụng. Để ra quyết định, hãy kiểm tra ba yếu tố.
ISSN đưa ra khoảng tham khảo 1,4–2,0 g protein/kg cân nặng/ngày cho phần lớn người khỏe mạnh có tập luyện.
Ví dụ, người nặng 70 kg có khoảng tham khảo tương ứng 98–140 g protein/ngày. Đây là lượng chất đạm, không phải khối lượng thịt hay bột sản phẩm.
Hãy ghi lại whey, protein thực vật, BCAA hoặc các hỗn hợp amino đang dùng. Việc này giúp tránh mua nhiều sản phẩm có thành phần chồng lặp.
Bạn đang muốn bù lượng đạm còn thiếu, tìm một đồ uống dùng quanh buổi tập hay lựa chọn giữa EAA và BCAA? Mỗi câu hỏi dẫn đến cách so sánh khác nhau.
Không nên lấy cảm giác “uống càng nhiều loại càng đầy đủ” làm tiêu chí lựa chọn.
Nhu cầu axit amin từ toàn bộ chế độ ăn không đồng nghĩa với lượng cần uống thêm dưới dạng bột.
Tương tự, liều trong nghiên cứu được lựa chọn cho một đối tượng và mục tiêu cụ thể. Không nên lấy liều cao nhất từng được nghiên cứu làm liều sử dụng hằng ngày.
Hãy bắt đầu từ hướng dẫn trên đúng sản phẩm, đồng thời tính đến các nguồn protein và amino khác đang dùng.
Khi sắp xếp thời điểm sử dụng, hãy xét lịch ăn, thời gian tập và hướng dẫn của sản phẩm. Có nghiên cứu về EAA sau tập, nhưng việc một thời điểm đã được nghiên cứu không chứng minh đó là lựa chọn tốt nhất cho mọi người.
Bạn có thể dùng các câu hỏi sau để tổ chức lịch bổ sung:
Thử nghiệm so sánh hai mức EAA trong điều kiện thiếu năng lượng cho thấy tăng liều không làm mọi chỉ số cải thiện tương ứng.
Vì vậy, không tự tăng số muỗng chỉ vì buổi tập dài hơn hoặc cơ đau nhiều hơn.
Nếu mục tiêu là tìm công thức đủ chín EAA, hãy đối chiếu từng tên trong bảng thành phần. Tên thương mại có chữ “EAA” chưa thay thế được bước kiểm tra này.
Một khẩu phần 10 g bột không mặc nhiên cung cấp 10 g EAA. Khẩu phần có thể chứa hương liệu, chất tạo ngọt hoặc thành phần bổ sung khác.
Ví dụ minh họa: nếu nhãn ghi 10 g bột chứa 6 g EAA, lượng dùng để so sánh thành phần là 6 g EAA.
Nếu BCAA được ghi là một phần của tổng EAA, chỉ tính một lần. Khi cách trình bày không rõ, hãy hỏi đơn vị bán hàng trước khi so sánh giá hoặc hàm lượng.
Glutamine không thuộc danh sách chín EAA. Do đó, hàm lượng glutamine trong công thức kết hợp không được cộng vào tổng EAA.
Tương tự, hãy đọc riêng thông tin caffeine, điện giải và các thành phần khác nếu có, thay vì cho rằng chúng luôn đi kèm mọi sản phẩm EAA.
Các tiêu chí nên đặt cạnh nhau gồm:
Cách so sánh này hữu ích hơn việc chỉ nhìn kích thước hộp hoặc số gram in lớn ở mặt trước.
Người có bệnh nền, đang dùng thuốc, mang thai hoặc cho con bú nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi sử dụng.
Đặc biệt, người mắc phenylketonuria — PKU có rối loạn xử lý phenylalanine, một axit amin thuộc nhóm EAA. Việc bổ sung phải tuân theo kế hoạch điều trị chuyên khoa.
Không nên dùng sản phẩm EAA thể thao để tự điều trị mất ngủ, bệnh gan, bệnh thận hoặc phục hồi sau phẫu thuật. Một nghiên cứu trên bệnh nhân hoặc một axit amin riêng lẻ không đủ để xác nhận công dụng điều trị cho cả hỗn hợp thương mại.
Không bắt buộc. Hãy đánh giá tổng lượng protein, lịch ăn và mục tiêu sử dụng. Không nên mua thêm chỉ vì cho rằng whey và EAA luôn phải đi cùng nhau.
Trước tiên, kiểm tra công thức EAA đang dùng. Nếu đã có leucine, isoleucine và valine, việc thêm BCAA sẽ làm tăng các thành phần đã hiện diện; cần có lý do cụ thể cho việc bổ sung này.
Cơ thể vẫn cần axit amin thiết yếu từ chế độ ăn. Tuy nhiên, nhu cầu dinh dưỡng đó không đồng nghĩa với việc phải dùng thực phẩm bổ sung EAA.
Không nên xem EAA là sản phẩm thay bữa. Nếu muốn thay đổi nguồn bổ sung protein, hãy đánh giá toàn bộ khẩu phần thay vì quy đổi một muỗng EAA thành một muỗng whey.
Không nên lựa chọn EAA với kỳ vọng đốt mỡ trực tiếp. Các nghiên cứu về chuyển hóa protein khi thiếu năng lượng không tự chứng minh tác dụng giảm mỡ của sản phẩm.
Bạn có thể tham khảo EAA + Glutamine của Scitec Nutrition để xem thông tin sản phẩm và hướng dẫn sử dụng.
Khi lựa chọn, hãy đối chiếu nhãn trên đúng phiên bản đang mua. Nếu cần tư vấn, nên cung cấp mục tiêu tập luyện, khẩu phần và những sản phẩm hiện đang sử dụng để việc so sánh phù hợp hơn.
Nội dung cung cấp thông tin dinh dưỡng thể thao, không thay thế tư vấn y tế cá nhân.